Historia miasta w latach 1691- 1945

- opublikowano: 12-01-2012

W latach 1691-1734 w Oławie panował królewicz Jakub Sobieski, syn Jana III Sobieskiego. Był to okres największej świetności w dziejach Oławy. W pierwszych latach panowania krążył między Oławą a Warszawą. W 1697 r. po przegranej batalii z Augustem II o schedę po ojcu Jakub przybył do Oławy. Jego małżonka a zarazem szwagierka cesarza Austrii do małżeństwa wniosła wiano w postaci miasta. Jakub przybył z liczną grupą Polaków, dworzan i służby. Dwór liczył około 300 osób, a całe miasto 1700 mieszkańców. Byli to ludzie pochodzący głównie z Żółkwi i Złoczowa. Pozostali oni w mieście nawet po wyjeździe Jakuba. Był on przeciwnikiem króla Augusta II i jako pretendent do tronu polskiego został uwięziony na prawie 3 lata w twierdzy Pleissenburg. Związki Jakuba z Polską pogorszyły stosunki z cesarstwem habsburskim i doprowadziły do tego, że królewicz w 1734 r. opuścił Oławę na zawsze. W 1741 r. miasto przeszło pod panowanie pruskie. Był to okres politycznej marginalizacji miasta, unowocześniał się jednak organizm miejski (np. początek regulacji Odry). W 1806 r. w okresie wojen napoleońskich doszło pod Oławą do walnej bitwy wojsk pruskich i francuskich. Francuzi zwyciężyli i wkroczyli do miasta. Przebywali w nim dwa lata. Unowocześnili miasto wprowadzając nowoczesną ustawę o samorządzie miejskim. Ściągali jednak kontrybucje wojenne co znacznie je osłabiło. Po opuszczeniu Oławy przez Francuzów w 1808 r. na stałe ich miejsce zajął garnizon pruski.

Lata późniejsze to intensywna akcja germanizacyjna. Na początku XIX w. powstało wiele obiektów miejskich i przemysłowych, trwało też wyburzanie wielu starych zabytkowych budowli. W 1842 roku powstała ważna dla oławskiego przemysłu linia kolejowa z Wrocławia do Oławy (pierwsza na obecnych terenach polskich). Wybudowana była ona równolegle do szosy wrocławskiej istniejącej od 1825 r. Były również plany zbudowania dużej stacji rozrządowej, jednak na skutek protestów mieszkańców jej lokalizację przeniesiono do Brochowa pod Wrocławiem. Powstały jednak zakłady taboru kolejowego i wiele innych. W połowie XIX w. miasto było centrum przemysłowym. Świadczy o tym istnienie 32 wytwórni tytoniu i cygar, 4 browarów, 2 gorzelni i kilku młynów.

Podczas I wojny światowej działania wojenne nie objęły bezpośrednio Śląska, a więc życie toczyło się dawnym rytmem. Odczuwalne były jednak braki w zaopatrzeniu. W 1939 r. narastało napięcie międzynarodowe. W Oławie już w 1934 r. myślano o zorganizowaniu obrony przeciwlotniczej miasta. W tym celu założono w Oławie Ortsgruppe - organizację, która podjęła się nadzorowania realizacji tego przedsięwzięcia. Szkolono ludność z udzielania pierwszej pomocy rannym. Organizowano szkolenia z zaciemniania miasta. Bezpośrednio przed wojną w mieście nie było oznak niepokoju, dzieci chodziły do szkół, trwały żniwa. Wpływ wojny na życie mieszkańców był minimalny, miasto leżało daleko od frontu. Jednak powoływano kolejnych mężczyzn do armii, wprowadzano kolejne ograniczenia żywnościowe. Społeczeństwo Oławy pilnie obserwowało wydarzenia na froncie. Po zwycięskim ataku Niemiec na Francję wielka radość zapanowała w mieście. Przez siedem dni (25.06.1940-01.07.1940) między godziną 12 a 12.15. biły dzwony na znak zwycięstwa. Żołnierzy - mieszkańców Oławy powracających z frontu zachodniego - witano na dworcu jak bohaterów. Maszerowali następnie w uroczystym pochodzie do centrum miasta. Oławski przemysł był przestawiony na potrzeby wojenne.

W 1940 r. w powiecie oławskim powstał obóz dla polskich i francuskich jeńców wojennych. W Oławie przebywała także mała grupa jeńców angielskich. W 1942 r. przybył do miasta pociąg z rannymi żołnierzami, w większości walczącymi na froncie wschodnim. Przyjął ich oławski szpital. Latem 1944 r. rozpoczęły się dzienne amerykańskie naloty bombowe na Górny Śląsk. Niektóre naloty rozszerzyły się w kierunku północno-zachodnim do obszaru Oława-Wrocław. Z tego powodu często w mieście można było usłyszeć alarm lotniczy. W związku z sytuacją na froncie wschodnim jesienią 1944 r. w powiecie oławskim rozpoczęło się pospolite ruszenie. Pod koniec grudnia 1944 powstał plan ewakuacji ludności cywilnej ze Śląska. Dla powiatu oławskiego jako powiat przyjmujący wyznaczono Wałbrzych. Nocą 21.01 ewakuowano szpital, dwa dni później wyjechała też straż pożarna i policja (23.01 Oława znalazła się pod ostrzałem artyleryjskim). Z oławskich zakładów wywożono towar oraz wyposażenie. Równocześnie z tymi wydarzeniami Oławę opuszczała ludność cywilna. Rankiem 27.01 miasto opuścili ostatni urzędnicy Poczty Rzeszy. Następnego dnia oddziały radzieckie (95 Dywizja Piechoty generała A. Olejnikowa) zdobyły miasto. Od tego momentu Oława znajdowała się pod zarządem radzieckiej komendantury wojskowej.

Michał Zwierzański

źródło: PiMBP w Oławie

dodaj
komentarz
komentarz z NICKiem
zarejestruj
swój NICK


Polub OSI





Waszym zdaniem (komentarzy: 0. )

OSI - OLAWA.INFO - Historia miasta w latach 1691- 1945

podobne tematy:




komentowane




Oławski Serwis Informacyjny - pierwszy oławski portal: Oława, Jelcz Laskowice, Domaniów | OSI odtłuszczone ;) OSI i "ciasteczka"
UAD.PL | OSI - OLAWA.INFO 2004 - 2019 | reklama | redakcja | mapa serwisu | polityka prywatności | regulamin