Carl Traugott Beilschmied – oławski odkrywca sprzed lat

- opublikowano: 07-08-2014

Prawie się o tym nie wie, a Oława była w przeszłości miejscem, gdzie prowadzono badania naukowe i gdzie rodziły się odkrycia, które wpłynęły na rozwój pewnych dziedzin wiedzy naukowej Autorami dokonań, które wpisały w historię europejskiej nauki, byli oławscy aptekarze. Najwybitniejszym z nich był Carl Traugott Beilschmied.

Carl Traugott Beilschmied urodził się 19 października 1793 roku w Langenöls (dziś Olszyna Lubańska koło Lwówka Śląskiego), a zmarł 6 maja 1848 roku w Herrnstadt (dziś Wąsosz w powiecie górowskim na Dolnym Śląsku). Urodził się w rodzinie biednych tkaczy. Kiedy miał 2 lata, stracił rodziców i odtąd wychowywał go dziadek. Żyli biednie. Szybko nauczył się czytać i pisać. Pragnął się uczyć, lecz bieda uniemożliwiła mu uczęszczanie do szkół. Dopiero w 1803 roku – jako dziesięcioletnie dziecko – został przyjęty go gimnazjum w Bolesławcu dzięki pomocy pastora Effnerta, który dostrzegł u chłopca pasję poznawania. W 1807 roku został pomocnikiem aptekarskim w aptece Sigmunda Seybolda w Bytomiu Odrzańskim. Państwowy egzamin aptekarski zdał w Berlinie w 1819 roku. W latach 1820–1822 studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie w Bonn. Po studiach wynajął aptekę w Siegburgu (miasto w Nadrenii Północnej–Westfalii, niedaleko Bonn). Potem przeniósł się do Oławy i wynajął tu aptekę, a w 1826 roku stał się jej właścicielem. W 1845 roku przeniósł się z Oławy do Herrnstadt (obecnie Wąsosz w powiecie górowskim na Dolnym Śląsku), gdzie zmarł po długiej chorobie 6 maja 1848 roku.

Carl Beilschmied już w okresie edukacji aptekarskiej w Bytomiu Odrzańskim zaczął się interesować okoliczną roślinnością. Opisał ją szczegółowo i porównał wyniki swoich badań z dokonaniami Alexandra von Humboldta. Dzięki pracy naukowej, która była owocem tych badań, otrzymał stypendium, które umożliwiło mu podjęcie studiów na Uniwersytecie w Bonn w 1820 roku. Tam poznał sławy ówczesnej botaniki europejskiej – braci Nees von Esenbeck. Obaj kierowali uniwersyteckim ogrodem botanicznym w Bonn. Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck (1776–1858) – lekarz z wykształcenia, późniejszy profesor botaniki – kierował wówczas budową uniwersyteckiego ogrodu botanicznego w Bonn. Theodor Friedrich Ludwig Nees von Esenbeck (1787–1837), farmaceuta i botanik, zajmował się aptekarstwem, ale uczestniczył również w pracach nad budową ogrodu botanicznego w Bonn. Później, gdy jego brat przeniósł się w 1830 roku do Wrocławia, kierował tym ogrodem botanicznym.

Najwięcej badań poczynił jednak Carl Beilschmied w okresie, kiedy mieszkał w Oławie. Odkrył, że w okolicach Oławy rośnie wiele roślin, których istnienia na terenie Śląska nikt się nie spodziewał. Publikacjami, które w tym czasie napisał, wniósł ogromny wkład w rozwój fitogeografii – nauki zajmującej się badaniem rozmieszczenia roślin na kuli ziemskiej i uwarunkowaniami (przyczynami) takiego właśnie rozmieszczenia. W swojej pierwszej pracy, opublikowanej w 1829 roku – „Über einige zu bei pflanzengeographischen Vergleichungen berücksichtigende Punkte w Anwendung auf die Schlesiens Flora” (Rozważenie kilku zagadnień dotyczących geografii roślin w odniesieniu do flory Śląska) – szczegółowo opisywał roślinność okolic Oławy i porównywał z wynikami, które uzyskali inni badacze. W 1831 roku przetłumaczył “Pflanzengeographie...”(Geografię roślin...) Alexandra von Humboldta z łaciny na język niemiecki, ale dopełnił ją wiedzą, którą sam zgromadził, oraz wynikami dyskusji na temat roślinności Śląska, dzięki czemu publikacja stała się pracą na wskroś nową, daleko odbiegającą od oryginału. W 1834 roku opublikował niemieckie tłumaczenie „Nixus Plantarum” Johna Lindleya, do którego wstęp napisał Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck. John Lindley (1799–1865) , profesor Uniwersytetu w Londynie i jeden z najsłynniejszych botaników na świecie, opublikował tę pracę w języku łacińskim w 1833 roku. W zamyśle była to kompletna systematyka roślinności Australii. Już w następnym roku ukazała się w Norymberdze niemiecka wersja tej pracy, a autorem tłumaczenia był Carl Beilschmied. W 1834 roku rozpoczął tłumaczenie roczników botanicznych szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk, wydawanych w latach 1820–1842. W 1837 roku przetłumaczył, uzupełnił i opatrzył przypisami pracę Hewetta Cottrella Watsona: „Remarks on the geographical distribution of british plant's” (Uwagi na temat geograficznego rozmieszczenia roślin Brytanii). Liczne swoje prace publikował też w czasopismach naukowych. W 1837 roku otrzymał tytuł doktora Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Był członkiem Śląskiego Towarzystwa Kultury Ojczyźnianej, Północnoniemieckiego Związku Aptekarzy oraz Akademii Leopoldyńskiej.

Carl Traugott Beilschmied pracował w okresie oławskim z tytaniczną wprost intensywnością. Prowadził badania terenowe, często lekceważąc warunki atmosferyczne. Tak pochłonięty był żądzą pełnego opisu roślinności ziemi oławskiej. Zaczął podupadać na zdrowiu. Prawdopodobnie nabawił się gruźlicy. Lekarze zalecili mu wyjazd w góry w nadziei, że zmiana klimatu, a zwłaszcza górskie powietrze, przyniesie polepszenie. W 1838 roku odbył podróż z Ratyzbony, której droga wiodła między innymi przez Monachium, Salzburg, Triest, Wenecję i Karyntię do Wiednia. W 1839 roku przemierzył Strasburg, Genewę, Tyrol, Karyntię, Salzburg, Norymbergę i Bad Kissingen. W czasie obu podróży wędrował po górach, zbierał i opisywał roślinność. Choroba jednak nie ustąpiła. Po pięciu latach opuścił Oławę i przeniósł się do niewielkiego miasteczka Herrnstadt (obecnie Wąsosz), które leży na pograniczu Dolnego Śląska i Wielkopolski. Prawdopodobnie topniejące siły nie pozwalały mu już nie tylko na tak intensywną pracę, jak wcześniej, lecz być może nie był już w stanie wykonywać obowiązków aptekarza. Może też klimat miejsca otoczonego wzniesieniami pozwalał lepiej znosić skutki choroby, a może zmiana miejsca zamieszkania miała odciągnąć go od pieszych wypraw za odkryciami nowych roślin, które niestrudzenie wykonywał w Oławie. Zmarł w Herrnstadt w wieku 54 lat.

Wtopiony w aurę przeświadczeń badawczych ówczesnych botaników i aptekarzy niemieckich dążył zapewne Carl Beilschmied do kompletnego opisu flory ziemi oławskiej w nadziei, że jeśli uda mu się wydobyć jakąś ich dominującą tendencję leczniczą, określi – wedle idei metasygnatury – na jakie schorzenia działa leczniczo klimat tej ziemi. Być może kryło się za tym marzenie, że jest to klimat pomocny na jego własne dolegliwości, co by znaczyło, iż znalazł swoje miejsce na ziemi. Te marzenia – jeśli je wyznawał – nie spełniły się. Odszedł ze świata poza Oławą.

Dorobek, który pozostawił, miał z pewnością ogromne znaczenie dla farmaceutów oławskich i śląskich przez wiele lat. Odkrył miejsca, gdzie rosły używane wówczas do produkcji leków zioła, często nader rzadkie, którym przypisywano moc zbawienną. Do roślin leczniczych, których występowanie wykrył na ziemi oławskiej, należą między innymi.

Wgłębik pływający (Ricciocarpos natans) – był uważany za roślinę leczącą schorzenia wątroby. Wygląda jak bardzo drobne „serduszka” koloru ciemnozielonego, które unoszą się na powierzchni wody. Na jego wodnej stronie występują drobne łuski, które nadają mu krzaczkowaty wygląd. Występuje w rozmaitych zbiornikach wodnych i jeszcze dziś uważa się, że ma korzystny wpływ na zdrowie zwierząt, kiedy znajduje się w miejscach wodopoju. Rośnie

Salwinia pływająca (Salvinia natans) – jest paprocią pływającą , która rośnie bardzo szybko. Występuje w zbiornikach wodnych w Europie i Azji. Rośnie głównie w wodach stojących – w starorzeczach, stawach, rowach, Uważano ją kiedyś za środek moczopędny i przeciwbiegunkowy. Leczono nią bóle gardła, zapalenie oskrzeli i inne stany zapalne. Dziś jest rośliną chronioną i w celach leczniczych nie jest używana.

Nerecznica grzebieniasta (Dryopteris cristata) – jest paprocią o grubym kłączu, osiągająca wysokość od 30 do 70cm. Rośnie w wilgotnych lasach bagiennych, olszynach, na torfowiskach. Kiedyś uważano, że leczy choroby nerek. Dziś jest pod ścisłą ochroną.

Podejźrzon marunowy (Botrychium matricariifolium) – uważany był kiedyś za lek magiczny. Dziś jest ściśle chroniony nie tylko w Polsce, ale również Konwencją Berneńską w całej Europie. W przeszłości był obiektem szczególnych poszukiwań, a dziś należy do najtrudniejszych do odnalezienia roślin Polski. Niektórzy botanicy szukają ją od wielu lat, lecz bezskutecznie. Z wyglądu przypomina kwiat paproci, który ma liść podzielony na blaszkę liściową i część przypominającą kwiatostan. Beilschmied odkrył jego występowanie w okolicach Oławy.

Ślaz drobnokwiatowy (Malva) – stosowany kiedyś w chorobach gardła, płuc, układu oddechowego. Jest rośliną jadalną. Z liści można sporządzać się posiłki.

Krzyżownica górska (Polygala amara)– była stosowana przy depresjach, demencji, zawrotach głowy, omdleniach, astmie. Uważano, że leczy choroby wątroby, nerek, płuc i serca.

Carl Traugott Beilschmied jest do dziś uważany za badacza, który w sposób pełny sklasyfikował i opisał pewne sfery świata roślin. Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck upamiętnił jego imię i dał wyraz szacunku, jakim darzył dokonania Carla Beilschmieda na polu botaniki, nadając nazwę „Beilschmiedia” jednemu z rodzajów roślin w obrębie rodziny wawrzynowatych.

Carl Traugott Beilschmied zmarł, gdy z areny dziejów schodził z wolna ten aptekarski świat, którego on był cząstką. Apteka przestawała być miejscem, gdzie wytwarza się leki z substancji naturalnych. Przestawała być laboratorium biologicznym, zaś aptekarz nie zajmował się już wyszukiwaniem leków w świecie roślin. Zaczynał się czas, kiedy apteka stawała się wytwórnią, a nawet fabryką chemiczną.

Na zdjęciu budynek Urzędu Stanu Cywilnego w Oławie - dawna apteka miejska.

L.B.

źródła:
Zwłaszcza – Witold Musiał: Wkład oławskich farmaceutów w rozwój nauk botanicznych i farmaceutycznych, [w:] Ziemia oławska od średniowiecza do współczesności, red. nauk. Tomasz Gałwiaczek, Toruń 2013, s. 87–97.

zwiń pole komentarza
komentarz z NICKiem
zarejestruj
swój NICK


Polub OSI





Waszym zdaniem (komentarzy: 0. )

OSI - OLAWA.INFO - Carl Traugott Beilschmied – oławski odkrywca sprzed lat

podobne tematy:




komentowane




Oławski Serwis Informacyjny - pierwszy oławski portal: Oława, Jelcz Laskowice, Domaniów | OSI odtłuszczone ;) OSI i "ciasteczka"
UAD.PL | OSI - OLAWA.INFO 2004 - 2019 | reklama | redakcja | mapa serwisu | polityka prywatności | regulamin